Bỏng Lạnh Do Khí CO2: Dấu Hiệu, Cách Sơ Cứu Và Phòng Ngừa

Bỏng lạnh do khí CO2 là tổn thương xảy ra khi da hoặc mắt tiếp xúc với CO2 lỏng, tuyết CO2, đá khô hoặc luồng khí giãn nở nhanh làm thiết bị lạnh sâu. Khí CO2 ở nhiệt độ môi trường không trực tiếp gây bỏng lạnh, nhưng CO2 lỏng, CO2 rắn và các bề mặt đóng băng có thể làm tổn thương mô chỉ sau một thời gian tiếp xúc ngắn. 

Bỏng lạnh do khí CO2 có thể gây tê, đổi màu da, phồng rộp và tổn thương mô nếu tiếp xúc đủ lâu.

Tại xưởng, nguy cơ thường xuất hiện khi CO2 lỏng thoát ra, thiết bị đóng tuyết hoặc hệ thống được tháo lắp khi còn áp. Bỏng lạnh cần được phân biệt với nguy cơ hít phải CO2 nồng độ cao.

Bỏng lạnh do khí CO2: dấu hiệu và cách sơ cứu

Bỏng lạnh do khí CO2 là gì?

Bỏng lạnh do CO2 là tổn thương da, mắt hoặc mô sâu do tiếp xúc với CO2 lỏng, CO2 rắn, dòng khí lạnh hoặc bộ phận thiết bị có nhiệt độ rất thấp khi CO2 thoát ra và giãn nở.

Tổn thương có thể xảy ra khi CO2 lỏng bắn ra, đá khô tiếp xúc trực tiếp hoặc người vận hành chạm vào thiết bị lạnh sâu. Vùng tiếp xúc có thể nhanh chóng bị tê nên mức độ tổn thương dễ bị đánh giá thấp.

Bỏng lạnh do tiếp xúc với nguồn lạnh khác với phơi nhiễm CO2 nồng độ cao qua đường hô hấp, hai nguy cơ có thể xuất hiện đồng thời trong một sự cố rò rỉ.

CO2 Có Thể Gây Bỏng Lạnh Ở Những Dạng Nào?

Nguy cơ bỏng lạnh chủ yếu liên quan đến CO2 lỏng, đá khô, tuyết CO2, dòng khí giãn nở nhanh và các bề mặt thiết bị bị làm lạnh sâu. CO2 dạng khí ở nhiệt độ môi trường không phải nguồn gây bỏng lạnh chính.

Vì sao CO2 không cháy nhưng vẫn có thể gây bỏng?

CO2 không cần cháy mới gây tổn thương. Khi CO2 lỏng hoặc CO2 áp suất cao thoát ra và giãn nở, nhiệt độ có thể giảm mạnh. CO2 lạnh và các bề mặt kim loại đóng băng lấy nhiệt nhanh từ mô cơ thể, từ đó gây bỏng lạnh.

Không chạm tay trần vào van hoặc thiết bị đang đóng tuyết. Lớp tuyết bên ngoài không chứng minh bình sắp nổ, nhưng cho thấy khu vực đó có thể rất lạnh và cần được kiểm tra theo quy trình an toàn.

“Bỏng lạnh” khác “bỏng nhiệt” như thế nào?

Biểu hiện của hai loại tổn thương có thể chồng lấp, đặc biệt sau khi vùng bị bỏng lạnh được làm ấm trở lại. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào màu da để tự xác định mức độ tổn thương hoặc áp dụng máy móc cách sơ cứu bỏng nhiệt cho bỏng lạnh do CO2.

Bỏng lạnh do khí CO2 là gì?

Bỏng lạnh do khí CO2 thường xảy ra trong trường hợp nào?

Bỏng lạnh do CO2 thường xảy ra khi CO2 lỏng, tuyết CO2, đá khô, dòng khí giãn nở nhanh hoặc thiết bị lạnh sâu tiếp xúc trực tiếp với da và mắt. Nguy cơ cao nhất xuất hiện trong quá trình chiết nạp, tháo lắp đầu nối, xử lý rò rỉ, thay bình hoặc thao tác với đá khô mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp.

NIOSH lưu ý khí nén có thể tạo ra nhiệt độ rất thấp khi giãn nở nhanh. Những vị trí rò rỉ hoặc thao tác làm CO2 thoát đột ngột có thể gây bỏng lạnh cho da và mắt. CO2 lỏng bắn vào da khi thao tác

CO2 lỏng có thể bắn ra thành tia hoặc chuyển nhanh thành hỗn hợp khí và tuyết CO2 khi áp suất giảm. Dòng vật chất lạnh này có thể làm đông mô tại vị trí tiếp xúc trước khi người vận hành kịp phản ứng.

Các tình huống thường gặp gồm:

• Tháo dây hoặc đầu nối khi hệ thống chưa được khóa nguồn và xả hết áp.
• Rò rỉ tại van bình, khớp nối, dây dẫn hoặc gioăng làm kín.
• Mở van đột ngột khiến CO2 thoát ra với lưu lượng lớn.
• Chiết nạp hoặc chuyển CO2 không đúng thiết bị và quy trình.
• Hệ thống CO2 lỏng bị hư hỏng hoặc vận hành sai hướng dẫn.
• Đứng trực diện trước van, đầu xả hoặc khớp nối khi mở khí.

Không dùng tay để che, chặn hoặc dò vị trí CO2 đang rò. Trước khi tháo thiết bị, cần khóa nguồn, xả áp theo quy trình và xác nhận hệ thống không còn áp suất.

Chạm vào van hoặc đường ống đang đóng băng

CO2 giãn nở qua van, bộ điều áp hoặc điểm giảm áp có thể làm thiết bị lạnh sâu hoặc đóng tuyết. Chạm tay trần vào các bề mặt này có thể gây bỏng lạnh hoặc khiến da ẩm dính vào kim loại.

Hiện tượng đóng tuyết không phải lúc nào cũng chứng minh thiết bị bị rò. Nếu tuyết xuất hiện bất thường, lan nhanh hoặc đi kèm tiếng xì và lưu lượng không ổn định, cần dừng thao tác để kiểm tra.

Tiếp xúc trực tiếp với đá khô hoặc tuyết CO2

Đá khô và tuyết CO2 có nhiệt độ rất thấp nên có thể gây tổn thương khi tiếp xúc trực tiếp hoặc bị giữ sát cơ thể. Những thao tác nguy hiểm gồm:

• Không cầm hoặc thu gom đá khô bằng tay trần.
• Không áp đá khô trực tiếp lên da hoặc để lọt vào quần áo, giày, găng tay.
• Không để đá khô tiếp xúc lâu với cùng một vị trí trên cơ thể.
• Không bảo quản đá khô trong thùng kín hoặc khu vực thông gió kém..

Ngoài nguy cơ bỏng lạnh, đá khô thăng hoa tạo ra khí CO2. Khí tích tụ trong xe, phòng, thùng hoặc khoang kín có thể làm tăng nồng độ CO2 và gây ngạt. Thùng kín còn có nguy cơ tăng áp khi đá khô chuyển thành khí.

Khí lạnh hoặc CO2 lỏng bắn vào mắt

Mắt có thể bị tổn thương nghiêm trọng khi tiếp xúc với CO2 lỏng, tuyết CO2 hoặc dòng khí lạnh. Mô mắt nhạy cảm và việc đánh giá mức độ tổn thương bằng quan sát bên ngoài thường không đáng tin cậy.

Tai nạn có thể xảy ra khi:

• Người vận hành đưa mặt gần van, đầu nối hoặc vị trí nghi rò.
• Đứng trực diện đầu xả hoặc hướng có thể bắn CO2.
• Van, dây hoặc đầu nối bung đột ngột.
• Không sử dụng kính bảo hộ hoặc tấm che mặt phù hợp.
• CO2 lỏng bắn ngược trong quá trình chiết nạp hoặc tháo thiết bị.

Không đưa mặt lại gần để nghe, ngửi hoặc cảm nhận dòng khí rò. Kính bảo hộ và tấm che mặt cần được lựa chọn theo đánh giá rủi ro, tấm che mặt không mặc nhiên thay thế kính bảo vệ mắt.

Bỏng lạnh do CO₂ thường xảy ra trong trường hợp nào?

Dấu hiệu nhận biết bỏng lạnh do khí CO2

Bỏng lạnh do khí CO2 thường bắt đầu bằng cảm giác lạnh buốt, tê, châm chích hoặc giảm cảm giác tại vùng tiếp xúc. Khi tổn thương nặng hơn, da có thể trở nên cứng, trắng như sáp, sưng, phồng rộp hoặc đổi sang màu xanh tím và sẫm màu.

CCOHS cho biết bỏng lạnh nhẹ có thể gây tê, châm chích và ngứa, trường hợp nghiêm trọng hơn có thể gây cảm giác bỏng, cứng da, da trắng hoặc vàng như sáp, phồng rộp, chết mô và nhiễm trùng. CO2 lỏng tiếp xúc trực tiếp với mắt còn có thể gây tổn thương vĩnh viễn hoặc mất thị lực. 

Không nên tự đánh giá mức độ tổn thương chỉ dựa trên cảm giác đau. Vùng bị bỏng lạnh có thể mất cảm giác nhanh, trong khi tổn thương sâu vẫn tiếp tục phát triển.

Dấu hiệu ban đầu

Sau khi da tiếp xúc với CO2 lỏng, tuyết CO2, đá khô hoặc thiết bị lạnh sâu, có thể xuất hiện:

• Da lạnh bất thường so với vùng xung quanh.
• Tê hoặc giảm cảm giác.
• Châm chích, ngứa, đau nhói hoặc đau âm ỉ.
• Da đỏ hoặc tái nhợt.
• Bề mặt da bắt đầu cứng hơn bình thường.
• Khó cử động ngón tay nếu bàn tay bị ảnh hưởng.
• Cảm giác bỏng rát hoặc đau tăng khi vùng tổn thương ấm trở lại.

Cần ngừng tiếp xúc ngay khi xuất hiện cảm giác lạnh buốt hoặc tê. Không chờ đến khi da đổi màu hoặc phồng rộp mới xử lý vì mất cảm giác có thể khiến nạn nhân tiếp tục chạm vào nguồn lạnh mà không nhận ra.

Màu da cũng không phải tiêu chí duy nhất. Biểu hiện đỏ, trắng, xanh hoặc sẫm có thể khó nhận biết tùy màu da tự nhiên, ánh sáng và vị trí tổn thương.

Dấu hiệu cho thấy tổn thương có thể nghiêm trọng

Cần xem tổn thương là nghiêm trọng nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Da cứng, đông lạnh hoặc có vẻ như phủ sáp.
• Mất cảm giác kéo dài sau khi đã rời khỏi nguồn lạnh.
• Sưng rõ khi vùng tổn thương ấm trở lại.
• Da chuyển sang trắng, vàng, xanh, tím hoặc loang lổ.
• Xuất hiện bóng nước chứa dịch trong, trắng đục hoặc có máu.
• Đau dữ dội hoặc đau tăng nhanh sau khi làm ấm.
• Vùng da chuyển sẫm màu hoặc đen.
• Khó cử động ngón tay, bàn tay hoặc khớp bị ảnh hưởng.
• Vùng tổn thương rộng, bao quanh ngón hoặc nằm gần khớp.
• Có dấu hiệu tổn thương sâu hoặc mô bắt đầu chết.

NHS khuyến cáo cần được cấp cứu khi vùng da trở nên cứng và đông lạnh, sưng kèm mất cảm giác hoặc xuất hiện bóng nước chứa dịch trong, trắng đục hay máu. Da chuyển đen và cứng có thể là dấu hiệu mô đang chết. 

Không tự chọc vỡ bóng nước, bóc da hoặc cắt bỏ mô đổi màu. Mức độ tổn thương sâu cần được nhân viên y tế đánh giá.

Dấu hiệu tổn thương mắt

CO2 lỏng, tuyết CO2 hoặc luồng khí lạnh bắn vào mắt có thể gây:

• Đau, buốt hoặc bỏng rát trong mắt.
• Chảy nước mắt liên tục.
• Đỏ mắt hoặc sưng mí mắt.
• Nhạy cảm bất thường với ánh sáng.
• Cảm giác có dị vật trong mắt.
• Khó mở mắt.
• Nhìn mờ hoặc nhìn hình ảnh bị biến dạng.
• Giảm hoặc mất thị lực.

Mức độ đau ban đầu không phản ánh chính xác mức độ tổn thương. CCOHS cảnh báo CO2 hóa lỏng có thể làm đông lạnh mô mắt, dẫn đến tổn thương vĩnh viễn hoặc mù. Vì vậy, mọi trường hợp nghi ngờ CO2 lạnh bắn vào mắt đều cần được sơ cứu và đánh giá y tế khẩn cấp, kể cả khi mắt chỉ hơi rát hoặc chưa giảm thị lực rõ rệt.

Tê hoặc giảm đau không đồng nghĩa tổn thương nhẹ, các biểu hiện như sưng, bóng nước và đổi màu có thể rõ hơn sau khi vùng tổn thương ấm trở lại.

Dấu hiệu nhận biết bỏng lạnh do khí CO2

Sơ cứu bỏng lạnh do khí CO2 như thế nào?

Cảnh báo: Nội dung dưới đây chỉ cung cấp nguyên tắc sơ cứu ban đầu, không thay thế đánh giá của nhân viên y tế. Trước khi tiếp cận nạn nhân, phải bảo đảm khu vực không còn CO2 rò rỉ hoặc bầu không khí nguy hiểm. Không tự đi vào vùng nghi có nồng độ CO2 cao nếu chưa được đào tạo và trang bị thiết bị bảo vệ hô hấp phù hợp.

Nguyên tắc sơ cứu là bảo vệ người cứu, chấm dứt tiếp xúc, gọi hỗ trợ y tế, che phủ vùng tổn thương và thực hiện việc làm ấm theo SDS hoặc quy trình cấp cứu đã được cơ sở phê duyệt. Không chà xát, hơ nóng trực tiếp hoặc tự xử lý bóng nước.

Bước 1: Bảo đảm an toàn trước khi tiếp cận

CO2 không màu, không mùi và có thể tích tụ đến mức nguy hiểm trong phòng kín, xe, hố kỹ thuật hoặc khu vực thấp. Nồng độ CO2 cao vẫn có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng ngay cả khi môi trường chưa biểu hiện thiếu oxy rõ ràng.

Người ứng cứu cần:

• Cảnh báo và yêu cầu những người không có nhiệm vụ rời khỏi khu vực.
• Không bước vào vùng nghi có nồng độ CO2 cao nếu chưa được đào tạo và trang bị phù hợp.
• Không chỉ dựa vào mùi hoặc cảm giác để kết luận khu vực đã an toàn.
• Cô lập nguồn rò rỉ chỉ khi có thể thực hiện từ vị trí an toàn.
• Thông gió khu vực theo phương án ứng cứu của cơ sở.
• Đưa nạn nhân ra khỏi nguồn lạnh hoặc vùng ô nhiễm khi có thể làm an toàn.
• Gọi lực lượng ứng cứu nếu không xác định được nồng độ CO2 hoặc không kiểm soát được sự cố.

CGA cảnh báo không được cố đưa người ra khỏi khu vực có nồng độ CO2 cao nếu người cứu không có thiết bị cứu hộ thích hợp, vì người cứu cũng có thể nhanh chóng trở thành nạn nhân. 

Bước 2: Gọi hỗ trợ y tế

Cần gọi hỗ trợ y tế ngay khi CO2 lạnh bắn vào mắt, vùng da bị cứng hoặc mất cảm giác, xuất hiện bóng nước, tổn thương rộng hoặc nạn nhân có biểu hiện khó thở, chóng mặt, lú lẫn hay mất ý thức.

Khi chuyển nạn nhân, cung cấp thông tin về loại CO2, tình huống tiếp xúc và SDS của sản phẩm nếu có.

Bước 3: Loại bỏ nguồn tiếp xúc và vật gây siết

Sau khi đưa nạn nhân đến vị trí an toàn:

• Nhẹ nhàng tháo nhẫn, đồng hồ, vòng tay, găng tay và vật bó chặt trước khi vùng da sưng.
• Loại bỏ quần áo không dính vào da.
• Cắt phần quần áo xung quanh nếu vật liệu đã đông dính vào mô.
• Không giật hoặc bóc quần áo đang dính vào da.
• Không kéo da khỏi bề mặt kim loại đóng băng bằng lực mạnh.
• Không chà xát, xoa bóp hoặc ép lên vùng bị thương.
• Không chọc, cắt hoặc làm vỡ bóng nước.

Nếu quần áo hoặc găng tay có thể vẫn chứa đá khô hay tuyết CO2, cần xử lý bằng dụng cụ phù hợp và tránh để người sơ cứu tiếp xúc trực tiếp.

Bước 4: Làm ấm theo SDS và quy trình đã phê duyệt

Hướng dẫn làm ấm bỏng lạnh do CO2 không hoàn toàn giống nhau giữa các tài liệu. Vì vậy, cơ sở sử dụng CO2 cần xác định trước phương pháp sơ cứu dựa trên SDS của nhà cung cấp, đánh giá rủi ro và hướng dẫn của nhân viên y tế.

CGA hướng dẫn đặt vùng bị bỏng lạnh do đá khô hoặc khí lạnh vào nước ấm khoảng 37,8–40,6°C. Nếu không có nước ấm phù hợp, có thể che nhẹ bằng chăn và không được chà xát. 

Trong khi đó, CCOHS khuyến cáo đối với CO2 hóa lỏng không tự làm ấm vùng tổn thương tại hiện trường, không chà xát, không xối nước và không dùng nhiệt trực tiếp, thay vào đó cần che phủ nhẹ và đưa nạn nhân đi cấp cứu. 

Do có sự khác biệt này, cần tuân theo các nguyên tắc sau:

• Ưu tiên SDS của đúng sản phẩm CO2 đang sử dụng và quy trình cấp cứu tại cơ sở.
• Chỉ ngâm hoặc rửa bằng nước ấm khi tài liệu áp dụng hoặc nhân viên y tế hướng dẫn.
• Nếu làm ấm bằng nước, không dùng nước nóng hơn mức được quy định.
• Không dùng lửa, máy sấy, đèn nhiệt, túi chườm nóng hoặc bề mặt gia nhiệt.
• Không làm ấm nếu vùng tổn thương có nguy cơ bị đông lạnh trở lại.
• Không xoa bóp để “làm máu lưu thông”.
• Không tự bôi thuốc, dầu, kem hoặc hóa chất lên vùng bị thương.
• Không để việc làm ấm tại chỗ làm chậm quá trình đưa nạn nhân đi cấp cứu.

Nhiệt độ 37,8–40,6°C là phạm vi do CGA đưa ra, không phải con số áp dụng tự động cho mọi sản phẩm, mọi mức độ tổn thương hoặc mọi quy trình tại nơi làm việc.

Bước 5: Che phủ và bảo vệ vùng tổn thương

Trong khi chờ hỗ trợ hoặc vận chuyển nạn nhân:

• Che phủ nhẹ, không quấn quá chặt.
• Không đè hoặc tạo ma sát lên vùng tổn thương.
• Hạn chế cử động phần cơ thể bị thương.
• Giữ ấm toàn thân nhưng không hơ nóng trực tiếp vùng bị thương.
• Theo dõi tình trạng tỉnh táo và hô hấp trong quá trình chờ cấp cứu.

Không cho nạn nhân uống rượu hoặc hút thuốc. Không tự dùng thuốc giảm đau nếu không phù hợp với hướng dẫn y tế hoặc quy trình sơ cứu tại cơ sở.

Nếu CO2 lạnh bắn vào mắt phải làm gì?

Tổn thương mắt do CO2 lỏng là tình huống cần trợ giúp y tế khẩn cấp. Người sơ cứu cần:

• Đưa nạn nhân rời khỏi nguồn tiếp xúc khi khu vực đã an toàn.
• Không để nạn nhân dụi hoặc ấn vào mắt.
• Tháo kính áp tròng nếu thực hiện dễ dàng và không làm chậm việc rửa mắt.
• Thực hiện theo SDS của đúng sản phẩm CO2 tại cơ sở.
• Nếu SDS yêu cầu rửa, dùng dòng nước sạch chảy nhẹ và giữ mí mắt mở.
• Không dùng nước nóng hoặc phun nước với áp lực mạnh.
• Không tự nhỏ thuốc, bôi thuốc hoặc dùng dung dịch trung hòa.
• Đưa nạn nhân đến cơ sở y tế ngay sau khi sơ cứu.

SDS CO2 của Linde hướng dẫn rửa kỹ mắt bằng nước trong ít nhất 15 phút. CCOHS cũng hướng dẫn rửa nhẹ nhàng bằng nhiều nước trong ít nhất 15 phút và đưa nạn nhân đi cấp cứu.

Không trì hoãn việc đi khám chỉ vì mắt bớt đau hoặc thị lực chưa thay đổi rõ rệt. Tổn thương do lạnh có thể nghiêm trọng hơn biểu hiện ban đầu.

Nếu nạn nhân đồng thời hít phải nhiều CO2

Nếu nạn nhân đau đầu, chóng mặt, khó thở, lú lẫn hoặc mất ý thức, cần gọi cấp cứu ngay. Chỉ đưa nạn nhân ra không khí trong lành khi có thể thực hiện an toàn và tiếp tục theo dõi tình trạng tỉnh táo, hô hấp.

Không tự đi vào khu vực có nồng độ CO2 cao hoặc chưa xác định để cứu người. Hoạt động cứu hộ phải do người được huấn luyện, có thiết bị thở và phương án phù hợp thực hiện.

Sơ cứu khi CO2 lạnh bắn vào da

Những việc tuyệt đối không nên làm khi sơ cứu

Cảnh báo: Sơ cứu sai có thể làm tổn thương mô nặng hơn hoặc khiến người cứu bị ngạt CO2. Không tự đi vào vùng rò rỉ, không tác động mạnh lên vùng bỏng và không trì hoãn việc gọi hỗ trợ y tế.

CCOHS khuyến cáo không chà xát vùng bỏng lạnh, không dùng nhiệt trực tiếp và không kéo phần quần áo đã đông dính vào da. CDC cũng cảnh báo vùng bị tê có thể dễ dàng bị bỏng thêm nếu dùng đèn nhiệt, bếp, lò sưởi hoặc thiết bị gia nhiệt để làm ấm. 

Nếu CO2 lỏng bắn vào mắt, da bị cứng hoặc phồng rộp, nạn nhân mất cảm giác, khó thở, chóng mặt hay lú lẫn, cần gọi hỗ trợ y tế ngay. Không để việc tự sơ cứu tại xưởng làm chậm quá trình cấp cứu.

Những việc tuyệt đối không nên làm khi sơ cứu

Khi nào phải gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế?

Cần gọi cấp cứu ngay nếu CO2 lạnh bắn vào mắt, nạn nhân khó thở hoặc rối loạn ý thức, da bị đông cứng, mất cảm giác, phồng rộp, đổi màu sẫm hay tổn thương trên diện rộng. Ngay cả tổn thương có vẻ nhẹ cũng nên được nhân viên y tế đánh giá nếu cảm giác tê, đau hoặc đổi màu không nhanh chóng cải thiện.

Các trường hợp cần xử lý khẩn cấp

Gọi cấp cứu hoặc sử dụng hệ thống ứng cứu khẩn cấp của cơ sở khi có một trong các dấu hiệu sau:

• CO2 lạnh bắn vào mắt hoặc có bất thường về thị lực.
• Khó thở, chóng mặt, lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức.
• Da cứng, đông lạnh hoặc mất cảm giác kéo dài.
• Xuất hiện bóng nước hoặc da đổi màu rõ rệt.
• Đau hoặc sưng tăng sau khi vùng tổn thương ấm lại.
• Tổn thương rộng, sâu hoặc ở mặt, bàn tay, bàn chân, khớp.
• Không xác định được mức độ hoặc thời gian tiếp xúc.

NHS khuyến cáo cấp cứu khi da cứng và đông lạnh, vùng tổn thương sưng kèm mất cảm giác hoặc xuất hiện bóng nước chứa dịch trong, trắng đục hay máu. 

Nếu nạn nhân khó thở, lú lẫn hoặc mất ý thức trong khu vực rò CO2, không tự đi vào cứu khi chưa có thiết bị và đội ứng cứu phù hợp. Cần cảnh báo khu vực, gọi lực lượng cứu hộ và chỉ đưa nạn nhân ra ngoài khi có thể thực hiện an toàn.

Khi Nào Vẫn Nên Đi Khám?

Nên đi khám nếu cảm giác tê, đau, đổi màu hoặc sưng không cải thiện sau khi rời nguồn lạnh, nếu khả năng vận động bị hạn chế, hoặc khi người bị nạn không chắc mức độ tiếp xúc và cách sơ cứu đã thực hiện.

Vì sao không nên tự đánh giá mức độ bỏng?

Khi không chắc chắn về mức độ tổn thương, lựa chọn an toàn là liên hệ cơ sở y tế và cung cấp thông tin về trạng thái CO2, thời gian tiếp xúc, vị trí bị thương cùng biện pháp sơ cứu đã thực hiện.

Khi nào phải gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế?

Phân biệt bỏng lạnh và ngạt khí CO2

Bỏng lạnh do CO2 là tổn thương tại vị trí da hoặc mắt tiếp xúc với nguồn lạnh, còn hít phải CO2 gây ảnh hưởng toàn thân qua đường hô hấp. Hai tình trạng này có thể xuất hiện đồng thời trong một sự cố rò rỉ, đặc biệt tại phòng kín, xe, hố kỹ thuật hoặc khu vực thông gió kém.

Bỏng lạnh và hít phải CO2 có thể xảy ra cùng lúc không?

CO2 nồng độ cao không chỉ chiếm chỗ của không khí mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến hô hấp, tuần hoàn và thần kinh. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào nồng độ Oxy để đánh giá nguy cơ CO2.

Trong một sự cố rò rỉ, nạn nhân có thể vừa bị bỏng lạnh tại da hoặc mắt, vừa hít phải CO2. Nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, khó thở, lú lẫn hoặc giảm tỉnh táo, cần xử lý như trường hợp nghi phơi nhiễm CO2 qua đường hô hấp.

Phân biệt bỏng lạnh và ngạt khí CO2

Cách phòng ngừa bỏng lạnh do khí CO2

Để phòng ngừa bỏng lạnh do CO2, cần ngăn CO2 lỏng hoặc dòng khí lạnh tiếp xúc với cơ thể, kiểm soát tình trạng thiết bị, thao tác xả áp đúng trình tự và sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp. PPE chỉ là lớp bảo vệ cuối cùng, không thay thế việc kiểm tra rò rỉ, thông gió và huấn luyện người vận hành.

Trang bị bảo hộ phù hợp

Khi công việc có khả năng tiếp xúc với CO2 lỏng, tuyết CO2, đá khô hoặc thiết bị lạnh sâu, cần xem xét:

• Không chạm bằng tay trần.
• Không dùng lửa, máy sấy, nước nóng hoặc nguồn nhiệt trực tiếp.
• Không đập hoặc cạy lớp băng.
• Không tháo đầu nối khi chưa xác nhận hết áp.
• Giảm hoặc ngừng sử dụng nếu thiết bị có biểu hiện bất thường.
• Cô lập theo quy trình nếu nghi rò và để người có chuyên môn kiểm tra.

Găng tay cần khô, nguyên vẹn và đủ rộng để tháo nhanh nếu CO2 lỏng lọt vào trong. Không dùng găng bị rách, ướt, quá chật hoặc không được thiết kế cho nhiệt độ thấp. Không nhúng găng chống lạnh trực tiếp vào CO2 lỏng.

Tấm che mặt giúp bảo vệ vùng mặt nhưng không mặc nhiên thay thế kính bảo hộ. Việc lựa chọn PPE phải dựa trên trạng thái CO2, áp suất, khả năng bắn chất lỏng, SDS và đánh giá rủi ro của từng công việc.

CCOHS khuyến nghị sử dụng kính bảo hộ hóa chất và trang phục cách nhiệt khi có khả năng tiếp xúc với khí lạnh sâu. 

Kiểm tra bình, van và đầu nối trước khi sử dụng

Trước khi kết nối bình CO2, cần kiểm tra:

• Đúng nhãn CO2 và đúng loại bình cần sử dụng.
• Ngoại quan bình không bị móp, ăn mòn hoặc hư hỏng bất thường.
• Tình trạng và thời hạn kiểm định theo yêu cầu áp dụng.
• Van bình không bị cong, nứt, lỏng hoặc có dấu hiệu đã bị can thiệp.
• Ren, gioăng và đầu nối đúng chủng loại.
• Bộ điều áp phù hợp với CO2, áp suất đầu vào và nhu cầu sử dụng.
• Dây dẫn không bị nứt, gập, phồng hoặc lão hóa.
• Các đầu nối đã được lắp đúng và giữ chắc chắn.
• Bình được dựng đứng và cố định để không bị đổ.
• Khu vực sử dụng có thông gió phù hợp.

Chỉ kiểm tra rò bằng phương pháp và dung dịch được chấp thuận. Không dùng tay, mặt, tai hoặc ngọn lửa để tìm điểm rò. Không tự sửa van bình, van an toàn hoặc thay đổi đầu nối để ép các thiết bị không tương thích.

Nếu van khó mở, có tiếng xì bất thường hoặc thiết bị không khớp, cần dừng thao tác và liên hệ đơn vị cung cấp hoặc người có chuyên môn. Linde khuyến cáo không tự sửa đổi van bình và phải ngừng sử dụng khi gặp khó khăn trong quá trình vận hành van.

Mở van và xả áp đúng cách

Khi cấp hoặc ngừng CO2:

• Kiểm tra đầu ra đã được kết nối chắc chắn.
• Đứng lệch khỏi hướng xả và đường có thể bắn ra của đầu nối.
• Không để người khác đứng trực diện van hoặc đầu ra.
• Mở van từ từ để hạn chế sốc áp và khí thoát đột ngột.
• Theo dõi đồng hồ, bộ điều áp và các đầu nối khi bắt đầu cấp khí.
• Khóa van bình sau khi hoàn thành công việc.
• Cô lập nguồn và xả áp phần đường ống theo hướng dẫn của hệ thống.
• Xác nhận thiết bị đã trở về trạng thái an toàn trước khi tháo lắp.

Không chỉ dựa vào việc đồng hồ chỉ về 0 để kết luận mọi đoạn trong hệ thống đã hết áp. CO2 lỏng hoặc áp suất có thể bị giữ lại giữa các van, trong dây hoặc đường ống. Trình tự cô lập và xả áp phải xác định rõ các vị trí có khả năng giữ áp.

Không dùng kìm, ống nối dài hoặc dụng cụ không phù hợp để cưỡng ép van. Không dùng ngọn lửa hoặc thiết bị gia nhiệt điện để làm tăng áp suất bình.

Xử lý bình hoặc bộ điều áp đóng tuyết

Tuyết hoặc băng có thể xuất hiện khi CO2 giãn nở nhanh, lưu lượng sử dụng cao, nhiệt độ môi trường thấp hoặc thiết bị hoạt động bất thường. Hiện tượng đóng tuyết không tự động chứng minh bình bị rò, nhưng cần được kiểm tra nếu xuất hiện khác thường.

Khi phát hiện van, bộ điều áp hoặc đường ống đóng tuyết:

• Không chạm bằng tay trần.
• Không dùng lửa, máy sấy hoặc nguồn nhiệt trực tiếp.
• Không dội nước nóng.
• Không đập hoặc cạy lớp băng bằng vật cứng.
• Không tiếp tục tháo đầu nối khi chưa xác nhận hết áp.
• Giảm hoặc ngừng sử dụng nếu lưu lượng, áp suất hay thiết bị có biểu hiện bất thường.
• Quan sát từ vị trí an toàn để xác định có tiếng xì hoặc tuyết lan nhanh không.
• Cô lập thiết bị theo quy trình nếu nghi rò rỉ.
• Để người có chuyên môn kiểm tra lưu lượng, bộ điều áp, van và cấu hình hệ thống.

Chỉ áp dụng biện pháp làm ấm thiết bị khi nhà sản xuất hoặc quy trình kỹ thuật cho phép. Không tự gia nhiệt bình CO2 để tăng áp suất hoặc làm tan băng.

An toàn với hệ thống CO2 lỏng 175L

Bình hoặc hệ thống CO2 lỏng 175L chứa lượng môi chất lớn hơn bình thông dụng nên hậu quả khi rò rỉ, xả nhầm hoặc hư hỏng thiết bị có thể nghiêm trọng hơn. Chỉ người được huấn luyện và được phân công mới được vận hành.

Các biện pháp cần thực hiện gồm:

• Chỉ người được huấn luyện mới vận hành.
• Xác định đúng chức năng van và đường lấy khí/lỏng.
• Dùng đúng dây và đầu nối chịu được áp suất, nhiệt độ làm việc.
• Không đứng trực diện đầu xả hoặc van an toàn.
• Không bịt hoặc thay đổi đường xả bảo vệ áp suất.
• Bố trí thông gió, cảnh báo CO2 và phương án ứng cứu phù hợp.

CGA cảnh báo CO2 lỏng bị giữ lại trong dây, đường ống hoặc van có thể tăng áp khi hóa hơi. Tuyết CO2 cũng có thể làm tắc đường ống và gây quá áp hoặc đẩy bật vật cản.

Kiểm soát thông gió và cảnh báo CO2

Phòng ngừa bỏng lạnh cần được thực hiện đồng thời với kiểm soát nguy cơ hít phải CO2:

• Không sử dụng hoặc xả lượng lớn CO2 trong khu vực thông gió kém.
• Bố trí thông gió/hút khí theo đánh giá kỹ thuật.
• Lắp và kiểm tra thiết bị cảnh báo CO2 ở vị trí có nguy cơ.
• Không chỉ dựa vào máy đo Oxy để đánh giá nguy cơ CO2.
• Giữ lối thoát và vị trí tiếp cận van khẩn cấp thông thoáng.
• Xác định trước vị trí xả khí an toàn.

Khi chuông cảnh báo hoạt động, người lao động phải rời khỏi khu vực theo quy trình. Không tự quay lại để khóa van hoặc lấy tài sản nếu chưa được xác nhận an toàn.

Đào tạo và chuẩn bị ứng cứu tại xưởng

Mỗi xưởng sử dụng CO2 nên có kế hoạch ứng cứu phù hợp với lượng khí, cấu hình thiết bị và không gian làm việc. Nội dung tối thiểu gồm:

• Có SDS dễ tiếp cận.
• Huấn luyện nhận biết bỏng lạnh và phơi nhiễm CO2.
• Hướng dẫn thay bình, mở van, khóa nguồn và xả áp.
• Trang bị sơ cứu và rửa mắt.
• Huấn luyện thiết bị cảnh báo CO2 và cứu hộ.
• Kiểm tra, diễn tập phương án ứng cứu định kỳ.

Sau mỗi sự cố hoặc dấu hiệu bất thường như tuyết xuất hiện không đúng vị trí, dây rung mạnh, đầu nối xì hay chuông cảnh báo CO2 hoạt động, cần dừng công việc để xác định nguyên nhân. Không chờ đến khi có người bị thương mới điều chỉnh quy trình.

Cách phòng ngừa bỏng lạnh khi sử dụng CO2

Bảng xử lý nhanh theo tình huống

Bảng dưới đây dùng để tra cứu nhanh hành động ban đầu trong một số tình huống thường gặp. Nội dung không thay thế SDS, quy trình ứng cứu tại cơ sở hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tiếp cận khu vực rò CO2 nếu chưa được xác nhận an toàn.

Bảng xử lý nhanh theo tình huống

Câu hỏi thường gặp về bỏng lạnh do khí CO2

Khí CO2 có thật sự gây bỏng không?

Có. CO2 lỏng, đá khô, tuyết CO2, dòng khí giãn nở nhanh và thiết bị bị làm lạnh sâu có thể gây bỏng lạnh cho da hoặc mắt. Khí CO2 ở nhiệt độ môi trường không phải nguồn gây bỏng lạnh chính, nguy cơ xuất hiện khi CO2 hoặc thiết bị đạt nhiệt độ rất thấp.

Bỏng lạnh do khí CO2 có đau ngay không?

Không phải lúc nào cũng đau rõ ngay từ đầu. Vùng tiếp xúc có thể lạnh buốt, châm chích rồi nhanh chóng bị tê hoặc mất cảm giác, khiến nạn nhân đánh giá thấp mức độ tổn thương. Đau, sưng và bóng nước có thể biểu hiện rõ hơn sau khi vùng da ấm lại.

Có được xoa dầu lên vùng bỏng lạnh không?

Không nên. Dầu, kem và các chất dân gian có thể gây nhiễm bẩn, cản trở việc đánh giá và không xử lý được tổn thương mô do lạnh. Cần che phủ nhẹ, thực hiện sơ cứu theo SDS và tìm hỗ trợ y tế.

Có dùng nước nóng để làm ấm nhanh không?

Không. Nước quá nóng và nguồn nhiệt trực tiếp có thể gây thêm bỏng vì vùng da tê khó nhận biết nhiệt độ. Chỉ làm ấm bằng phương pháp và nhiệt độ được SDS, quy trình cấp cứu hoặc nhân viên y tế hướng dẫn.

Găng tay cao su có chống được CO2 lỏng không?

Không nên mặc định găng tay cao su thông dụng có thể bảo vệ khỏi CO2 lỏng. Găng latex, nitrile hoặc cao su mỏng thường không cung cấp khả năng cách nhiệt cần thiết. Phải dùng găng chống lạnh được lựa chọn theo SDS, nhiệt độ, nguy cơ bắn chất lỏng và đánh giá an toàn của công việc.

Kết luận

Bỏng lạnh do khí CO2 có thể xảy ra khi CO2 lỏng, đá khô, tuyết CO2, dòng khí lạnh hoặc thiết bị đóng băng tiếp xúc với da và mắt. Dấu hiệu ban đầu như tê, châm chích và mất cảm giác không đồng nghĩa tổn thương nhẹ, trường hợp nặng có thể gây phồng rộp, tổn thương mô sâu hoặc ảnh hưởng thị lực.

Khi xảy ra tai nạn, cần chấm dứt tiếp xúc, bảo đảm khu vực không còn nguy cơ CO2, sơ cứu theo SDS và đưa nạn nhân đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường. Không chà xát, hơ nóng trực tiếp, chọc bóng nước hoặc tự đi vào vùng khí để cứu người khi chưa được bảo vệ.

Phòng ngừa hiệu quả cần kết hợp đúng thiết bị, kiểm tra rò rỉ, mở van từ từ, xả áp đúng trình tự, thông gió phù hợp, sử dụng găng chống lạnh và huấn luyện ứng cứu tại xưởng.

Khí Việt Tâm cung cấp, nạp và đổi bình khí CO2 cho xưởng cơ khí và nhà máy tại TP.HCM cùng các khu vực lân cận. Liên hệ Hotline/Zalo 093.818.1959 để được tư vấn quy cách bình và thiết bị cấp khí phù hợp với nhu cầu sử dụng.