Đổi Loại Khí Trên Đường Ống Cũ: Vì Sao Chỉ Thổi Khí Là Chưa Đủ?

Đổi loại khí trên đường ống cũ không đơn giản là nối nguồn mới rồi thổi khí qua hệ thống. Dòng khí chỉ có thể đẩy bớt khí tồn dư và một phần chất bẩn rời, dầu, hơi ẩm, cặn bám hoặc sản phẩm ăn mòn vẫn có thể mắc lại trong van, phụ kiện và các nhánh cụt.

Quan trọng hơn, việc thổi khí qua đường ống không chứng minh rằng vật liệu đường ống, gioăng, van, bộ điều áp, đầu nối và giới hạn áp suất phù hợp với loại khí mới.

Đổi Loại Khí Trên Đường Ống Cũ: Vì Sao Chỉ Thổi Khí Là Chưa Đủ?

Vì Sao Đổi Loại Khí Trên Đường Ống Cũ Không Thể Chỉ Thổi Khí?

Thổi khí chỉ xử lý được một phần của vấn đề. Khi đánh giá khả năng tái sử dụng đường ống, cần xem xét bốn nhóm rủi ro: chất bẩn bám trên bề mặt, khí tồn dư tại các điểm chết, khả năng tương thích của phụ kiện và năng lực chịu áp, cấp lưu lượng của toàn hệ thống.

Dầu, Gỉ Và Chất Bám Có Thể Vẫn Còn Trên Bề Mặt

Dầu, mỡ, sản phẩm ăn mòn và cặn bám có thể bám trên thành ống, trong van hoặc tại các mối nối. Dòng khí thổi qua thông thường chưa chắc loại bỏ được những chất này, đặc biệt khi chúng đã bám chặt hoặc tích tụ trong thời gian dài.

Các chất tồn dư có thể làm nhiễm bẩn khí mới, ảnh hưởng đến thiết bị sử dụng và tạo nguy cơ mất an toàn nếu không tương thích với loại khí được chuyển đổi. Trường hợp đường ống dự kiến dùng cho Oxy cần được đánh giá đặc biệt về vật liệu và mức độ sạch, không chỉ thổi khí rồi đưa vào vận hành.

Khí Cũ Và Hơi Ẩm Có Thể Tồn Tại Tại Các Điểm Chết

Khí cũ, hơi ẩm hoặc chất bẩn có thể còn lại trong nhánh cụt, đoạn ống thấp, khoang van, bộ lọc và thiết bị gắn trên tuyến. Nếu dòng thổi không đi qua toàn bộ các vị trí này, hệ thống vẫn có nguy cơ lưu giữ tạp chất dù khí tại đầu xả đã có vẻ ổn định.

Vì vậy, cần xem xét cấu hình thực tế của đường ống, hướng dòng và những vị trí khó trao đổi khí. Việc đánh giá độ sạch không nên chỉ dựa vào thời gian thổi hoặc cảm nhận tại một điểm cuối tuyến.

Vì Sao Đổi Loại Khí Trên Đường Ống Cũ Không Thể Chỉ Thổi Khí?

Van, Gioăng Và Thiết Bị Có Thể Không Tương Thích

Khả năng sử dụng lại không chỉ phụ thuộc vào vật liệu của ống. Van, gioăng, chất làm kín, bộ lọc, bộ điều áp, đồng hồ và các phụ kiện cũng phải phù hợp với loại khí mới, áp suất, nhiệt độ và yêu cầu độ tinh khiết.

Thổi khí qua hệ thống không làm thay đổi đặc tính vật liệu hoặc khắc phục những linh kiện đã xuống cấp. Nếu chưa xác định được khả năng tương thích, cần kiểm tra tài liệu kỹ thuật hoặc xác minh với nhà sản xuất và đơn vị có chuyên môn trước khi chuyển đổi.

Hệ Thống Cũ Có Thể Không Đáp Ứng Áp Suất Và Lưu Lượng Mới

Loại khí mới hoặc thiết bị sử dụng mới có thể yêu cầu áp suất và lưu lượng khác với công năng ban đầu. Khi đánh giá đường ống dẫn khí công nghiệp, cần xét đường kính ống, chiều dài tuyến, số lượng co nối, giới hạn áp suất của linh kiện và khả năng cấp đồng thời.

Một đường ống không rò rỉ sau khi thổi vẫn có thể không cấp đủ lưu lượng, gây sụt áp hoặc vượt giới hạn thiết kế của một bộ phận nào đó. Do đó, trước khi sử dụng lại cần đối chiếu thông số toàn tuyến với điều kiện vận hành mới, thay vì chỉ kiểm tra khí có đi qua được hay không.

Phân Biệt Thổi Đường Ống, Làm Sạch, Xả Thay Khí Và Thử Kín

Thổi đường ống, làm sạch, xả thay khí, thử kín và xác nhận độ sạch là những công việc có mục đích khác nhau.

Điểm dễ nhầm nhất là thổi đường ống và xả thay khí đều tạo dòng khí nhưng phục vụ hai mục đích khác nhau: một bên hỗ trợ cuốn vật chất rời, bên còn lại kiểm soát lượng khí cũ hoặc tạp khí còn lại. Làm sạch xử lý chất nhiễm bẩn trên bề mặt, còn thử kín chỉ đánh giá khả năng rò rỉ trong điều kiện xác định. Không bước nào có thể tự động thay thế cho bước còn lại.

Thứ tự và phương pháp thực hiện phải được quy định trong phương án chuyển đổi đã phê duyệt. Không tự chọn khí dùng để xả thay khí, áp suất thử, thời gian thổi hoặc tiêu chí chấp nhận khi chưa có hướng dẫn dành cho hệ thống cụ thể.

Những Thông Tin Cần Thu Thập Trước Khi Đổi Loại Khí

Trước khi lập phương án chuyển đổi, cần thu thập đủ thông tin về lịch sử sử dụng, cấu hình đường ống và yêu cầu của loại khí mới. Sáu nhóm dữ liệu dưới đây là cơ sở để quyết định bộ phận nào có thể giữ lại, cần làm sạch hoặc phải thay thế.

• Lịch sử sử dụng: Xác định loại khí, dầu, hóa chất hoặc chất làm sạch từng đi qua đường ống. Nếu không có hồ sơ rõ ràng, không nên mặc định bên trong tuyến ống không còn chất tồn dư nguy hiểm.
• Vật liệu và thông số đường ống: Đối chiếu vật liệu, đường kính, chiều dày, áp suất thiết kế và tình trạng hiện tại với yêu cầu của khí mới. Cần tính đến cả áp suất và tổng lưu lượng khi nhiều thiết bị hoạt động đồng thời.
• Van, gioăng và thiết bị trên tuyến: Kiểm tra khả năng tương thích của van, gioăng, bộ điều áp, bộ lọc, đồng hồ, van một chiều và đầu nối. Một đường ống phù hợp không có nghĩa tất cả phụ kiện gắn trên đó đều dùng được với khí mới.
• Tình trạng nhiễm bẩn: Kiểm tra dấu hiệu gỉ, dầu, bụi, hơi ẩm, cặn bám và vật lạ tại các đoạn ống, nhánh cụt, khoang van hoặc điểm thấp. Phương pháp kiểm tra và làm sạch phải phù hợp với mức độ nhiễm bẩn thực tế.
• Yêu cầu chất lượng của khí mới: Xác định độ tinh khiết, độ khô và giới hạn tạp chất tại điểm sử dụng. Đường ống dùng cho công việc thông thường chưa chắc đáp ứng được quy trình hàn, thí nghiệm hoặc sản xuất yêu cầu độ sạch cao.
• Hồ sơ và nhận diện tuyến ống: Đối chiếu bản vẽ, sơ đồ dòng khí, thông số thiết kế, lịch sử sửa chữa và kết quả kiểm tra trước đó. Tên khí, hướng dòng, van khóa và điểm sử dụng cũng phải được nhận diện rõ để tránh nhầm tuyến sau khi chuyển đổi.

Những Thông Tin Cần Thu Thập Trước Khi Đổi Loại Khí

Nếu thiếu lịch sử sử dụng, thông số thiết kế hoặc không xác định được vật liệu của một bộ phận, cần dừng việc chuyển đổi để xác minh. Không nên dùng kết quả thổi khí qua đường ống làm căn cứ duy nhất để kết luận hệ thống đã phù hợp với loại khí mới.

Khi Nào Có Thể Tái Sử Dụng Đường Ống Cũ?

Đường ống cũ chỉ nên được xem xét tái sử dụng khi có đủ dữ liệu chứng minh vật liệu, thiết bị, mức độ sạch và thông số thiết kế phù hợp với loại khí mới. Việc đường ống còn nguyên vẹn hoặc khí vẫn lưu thông không đủ để xác nhận khả năng sử dụng.

Quyết định tái sử dụng phải áp dụng cho toàn bộ tuyến, gồm ống, van, gioăng, bộ điều áp, đầu nối và thiết bị liên quan. Sau khi làm sạch hoặc thay phụ kiện, hệ thống vẫn cần được kiểm tra độ kín, chức năng, khả năng cấp khí và mức độ sạch theo yêu cầu của công năng mới.

Chỉ đưa đường ống vào vận hành sau khi kết quả kiểm tra được xác nhận, hồ sơ được cập nhật và toàn tuyến đã được nhận diện đúng loại khí. Nếu không chứng minh được một điều kiện quan trọng, phương án an toàn là chưa sử dụng hệ thống cho khí mới.

Quy Trình Đánh Giá Khi Chuyển Sang Loại Khí Mới

Việc chuyển đổi phải được thực hiện theo phương án dành riêng cho hệ thống và loại khí mới. Không áp dụng một quy trình làm sạch, thử kín hoặc quy trình xả thay khí chung cho mọi đường ống.

• Xác định khí cũ, khí mới và yêu cầu sử dụng: Làm rõ loại khí từng được cấp, loại khí dự kiến thay thế, áp suất, lưu lượng, độ tinh khiết và điều kiện tại điểm sử dụng.
• Kiểm tra hồ sơ và cấu hình thực tế: Đối chiếu bản vẽ, vật liệu, thông số thiết kế, lịch sử sửa chữa với tuyến ống đang lắp đặt. Cần nhận diện cả nhánh cụt, điểm thấp, van khóa và thiết bị gắn trên đường ống.
• Đánh giá vật liệu, phụ kiện và mức độ nhiễm bẩn: Kiểm tra khả năng tương thích của ống, van, gioăng, bộ điều áp, bộ lọc và đầu nối. Đồng thời xác định nguy cơ tồn dư dầu, gỉ, bụi, hơi ẩm hoặc khí cũ.
• Lập phương án làm sạch hoặc thay thế: Xác định bộ phận có thể giữ lại, bộ phận cần làm sạch và bộ phận phải thay mới. Phương pháp xử lý phải phù hợp với vật liệu, loại chất bẩn và yêu cầu của khí mới.
• Thử kín và xả thay khí theo quy trình được phê duyệt: Các thao tác thử kín, cô lập và xả thay khí phải do người có chuyên môn thực hiện bằng phương pháp, môi chất và điều kiện phù hợp. Khí xả phải được dẫn đến vị trí an toàn, không tự chọn áp suất hoặc thời gian thực hiện theo kinh nghiệm.
• Xác nhận điều kiện sau chuyển đổi tại điểm sử dụng: Sau khi xử lý, cần kiểm tra khí tồn dư, độ ẩm, tạp chất và các thông số liên quan tại điểm cuối tuyến theo tiêu chí chấp nhận của công năng mới. Kết quả này không thay thế việc kiểm tra hoặc xác nhận độ sạch bề mặt bên trong nếu quy trình có yêu cầu riêng.
• Đổi nhãn, cập nhật sơ đồ và hướng dẫn vận hành: Cập nhật tên khí, hướng dòng, van khóa, điểm sử dụng, hồ sơ kỹ thuật và quy trình vận hành. Đồng thời loại bỏ hoặc thay thế những nhãn cũ có thể gây nhầm lẫn.

Chỉ đưa đường ống vào sử dụng sau khi kết quả kiểm tra được ghi nhận và người có thẩm quyền xác nhận hệ thống đáp ứng yêu cầu. Nếu chưa chứng minh được độ tương thích, độ kín hoặc độ sạch, không tiếp tục cấp loại khí mới vào tuyến.

Trường Hợp Nào Cần Kiểm Soát Đặc Biệt?

Một số loại khí có yêu cầu về độ sạch, vật liệu và điều kiện vận hành nghiêm ngặt hơn. Trong các trường hợp dưới đây, không nên chuyển đổi đường ống chỉ bằng cách thay nguồn cấp và xả thay khí.

Chuyển Đường Ống Sang Dùng Oxy

Đường ống dùng cho Oxy phải được đánh giá về vật liệu, cấu tạo, giới hạn vận hành và mức độ sạch dành riêng cho môi trường giàu Oxy. Dầu, mỡ, cặn hữu cơ và hạt rắn còn lại trong hệ thống có thể làm tăng nguy cơ cháy khi gặp Oxy, đặc biệt tại những vị trí có vận tốc dòng cao hoặc phát sinh nhiệt.

Ống, van, gioăng, chất làm kín và thiết bị trên tuyến phải được xác nhận tương thích với Oxy. Việc làm sạch cũng phải theo quy trình dành cho thiết bị Oxy, thổi khí thông thường không đủ để chứng minh đã loại bỏ các chất nhiễm bẩn. Việc lựa chọn phương pháp làm sạch, kiểm tra và duy trì độ sạch phải được thực hiện theo yêu cầu dành cho thiết bị Oxy. Có thể tham khảo EIGA Doc 33 – Cleaning of Equipment for Oxygen Service về làm sạch thiết bị dùng cho Oxy và EIGA Doc 13 – Oxygen Pipeline and Piping Systems về hệ thống đường ống Oxy. 

Trường Hợp Nào Cần Kiểm Soát Đặc Biệt?

Chuyển Sang Khí Thực Phẩm Hoặc Khí Độ Tinh Khiết Cao

Với khí dùng trong chế biến thực phẩm hoặc ứng dụng yêu cầu độ tinh khiết cao, cần kiểm soát nguồn nhiễm từ thành ống, dầu, hơi ẩm, không khí, chất tẩy rửa và khí đã sử dụng trước đó. Khí đạt yêu cầu tại nguồn chưa chắc vẫn giữ được chất lượng sau khi đi qua một tuyến ống cũ.

Sau khi làm sạch và xả thay khí, cần xác nhận chất lượng khí tại điểm sử dụng theo yêu cầu của quy trình. Nếu không chứng minh được độ sạch hoặc nguy cơ nhiễm chéo vẫn còn, không nên tái sử dụng tuyến ống cho công năng mới. 

Chuyển Sang Khí Dễ Cháy

Khi chuyển sang khí dễ cháy, phương án cải tạo phải xem xét khả năng rò rỉ, thông gió, nguồn gây cháy, vật liệu, thiết bị bảo vệ và cách bố trí hệ thống. Không cấp khí mới khi đường ống, van, phụ kiện hoặc khu vực lắp đặt chưa được đánh giá cho nguy cơ cháy nổ tương ứng.

Hệ Thống Vận Hành Trong Điều Kiện Lạnh Sâu

Phần này chỉ áp dụng khi đường ống hoặc thiết bị thực sự tiếp xúc với môi chất ở nhiệt độ thấp. Vật liệu ống, van, gioăng, thiết bị bảo vệ và kết cấu liên quan phải phù hợp với nhiệt độ vận hành thấp nhất. Nếu khí từ bồn lỏng đã được hóa hơi và đưa về nhiệt độ vận hành phù hợp trước khi vào tuyến, không nên tự động xem toàn bộ đường ống phía sau là hệ thống làm việc trong điều kiện lạnh sâu.

Câu Hỏi Thường Gặp

Thổi Nitơ Qua Đường Ống Có Loại Bỏ Hết Khí Cũ Không?

Không. Nitơ có thể pha loãng và đẩy phần lớn khí cũ ra khỏi hệ thống, nhưng khí tồn dư vẫn có thể nằm trong nhánh cụt, khoang van, bộ lọc hoặc những vị trí dòng xả không đi qua đầy đủ.

Kết quả phải được đánh giá theo giới hạn khí tồn dư cho phép của công năng mới, không chỉ dựa vào thời gian thổi. kế hoạch xả thay khí cũng phải bao phủ các nhánh của hệ thống và dẫn khí xả đến vị trí an toàn. Nitơ có thể gây môi trường thiếu Oxy nếu tích tụ trong khu vực kín.

Đường Ống Argon Cũ Có Thể Chuyển Sang Dùng Nitơ Không?

Có thể xem xét, nhưng không được kết luận chỉ vì Argon và Nitơ đều là khí trơ trong điều kiện sử dụng thông thường. Cần kiểm tra vật liệu, áp suất thiết kế, lưu lượng, mức độ sạch, phụ kiện, thiết bị cuối nguồn và yêu cầu độ tinh khiết của Nitơ.

Nếu đường ống từng nhiễm dầu, hơi ẩm hoặc tạp chất, phải đánh giá khả năng làm sạch trước khi chuyển đổi. Sau khi được xác nhận phù hợp, toàn tuyến cần đổi nhãn và cập nhật sơ đồ để tránh nhầm nguồn khí.

Có Thể Dùng Lại Bộ Điều Áp Và Van Cũ Không?

Trước khi tái sử dụng, cần đối chiếu cách chọn bộ điều áp bình khí theo loại khí, dải áp suất, lưu lượng, vật liệu và chuẩn kết nối. Chỉ giữ lại thiết bị khi nhà sản xuất hoặc hồ sơ kỹ thuật xác nhận phù hợp với công năng mới.

Thiết bị bị nhiễm bẩn, xuống cấp, không rõ model hoặc không xác minh được lịch sử sử dụng nên được kiểm tra bởi đơn vị có chuyên môn hoặc thay thế.

Sau Khi Làm Sạch Có Bắt Buộc Thử Kín Lại Không?

Cần kiểm tra lại độ kín trước khi đưa hệ thống vào sử dụng, đặc biệt khi đường ống đã được tháo mở, thay gioăng, thay van hoặc sửa mối nối trong quá trình làm sạch. Phương pháp, môi chất và áp suất kiểm tra phải phù hợp với thiết kế, loại khí mới và quy trình đã được phê duyệt.

Kiểm tra độ kín không mặc định đồng nghĩa với thử bền hoặc thử áp lại toàn bộ hệ thống. Phạm vi thử phải do người có chuyên môn xác định sau khi xem xét mức độ can thiệp và tình trạng thực tế của đường ống.

Kết Luận

Không nên quyết định tái sử dụng đường ống cũ chỉ vì hệ thống đã được thổi và khí có thể lưu thông. Thổi đường ống chỉ hỗ trợ đẩy khí tồn dư và một phần chất bẩn rời, không chứng minh toàn bộ tuyến đã sạch, kín hoặc tương thích với công năng mới.

Trước khi đổi loại khí, cần đánh giá đồng thời lịch sử sử dụng → vật liệu và phụ kiện → áp suất và lưu lượng → mức độ nhiễm bẩn → yêu cầu độ sạch của khí mới. Sau khi xử lý, hệ thống phải được kiểm tra, xác nhận và cập nhật nhận diện trước khi vận hành. Nếu không đủ hồ sơ hoặc không chứng minh được khả năng tương thích, không đưa đường ống vào sử dụng cho loại khí mới.

Liên hệ Khí Việt Tâm hỗ trợ thông tin khi đổi loại khí trên đường ống cũ

Nếu cần đối chiếu sơ bộ khả năng đổi loại khí trên đường ống cũ, khách hàng có thể gửi thông tin về khí cũ, khí mới, vật liệu đường ống, áp suất làm việc và hình ảnh phụ kiện cho Khí Việt Tâm qua Hotline/Zalo 093.818.1959. Việc xác nhận an toàn và cho phép vận hành vẫn phải do người hoặc đơn vị có năng lực thực hiện dựa trên hệ thống thực tế.